Songül Arık'tan Ruhsal Çöküş

Sayın okur,

​Günümüz dünyasında kapalı kapılar ardında yaşanan sessiz çığlıklar, sokaklardaki kalabalıkların gürültüsünde boğuluyor. Dijital ekranların ve kesintisiz akışların bizi birbirimize hiç olmadığı kadar bağladığı iddia edilen bu çağda, tarihin en büyük ruhsal kopuşunu ve toplumsal yalnızlığını yaşıyoruz. Bireyin iç dünyasında kopan fırtına, sokaktaki toplumsal dokunun çözülmesiyle el ele yürüyor. Bugün insan ruhu neden çöküyor ve bu çöküş toplumu nereye sürüklüyor? Gelin, bu derin yarayı masaya yatıralım.

​Ruhsal çöküş, genellikle aniden gelen bir yıkım değildir; sessizce biriken, yavaş yavaş yayan bir erimedir. Modern insan, omuzlarına yüklenen ağır beklentiler sarmalında adeta bir performans makinesine dönüştü. Sürekli başarılı olmak, mutlu görünmek, güçlü durmak ve kusursuz bir hayat sergilemek zorunluluğu, bireyin kendi gerçekliğinden kopmasına neden oluyor. Hayatın anlamı, artık içsel bir olgunlaşmadan ziyade, dışarıdan satın alınan nesnelere, onaylara ve beğenilere endekslendi. Tükettikçe doymayan, doymadıkça tüketen modern insan, ruhsal bir boşlukla baş başa kalıyor. Ekonomik dalgalanmalar, yarının ne getireceğine dair duyulan belirsizlik ve hızla değişen dünya düzeni, bireylerin üzerinde kronik bir stres yaratıyor. Bu sürekli tehdit altında olma hali, bir süre sonra sinir sistemini tüketiyor, zihinsel tükenmişlik sendromuna ve derin bir çaresizlik hissine kapı aralıyor. Toplumsal baskılar, insanın üzülmesine, yorulmasına veya zayıf hissetmesine bile izin vermiyor. Duyguların bastırılması, ruhun unuttuğu ya da bastırdığı fırtınaların bir gün, en zayıf anında beden ve zihin yoluyla yüzeye çıkmasına yol açıyor.

​Asıl facia ise bu kopuşun sokaklardan önce evlerimizin içine, en mahrem kalemiz olan aile ocağına kadar sızmış olmasıdır. Bugün bir evin içinde çocuklar ayrı odada, anne ve baba ayrı odada oturuyor; ellerindeki ekranlar aracılığıyla, neredeyse WhatsApp eşliğinde haberleşiyorlar. "Anne çay getir", "Anne su getir", koşturan eşler birbirine oradan sesleniyor. Aynı çatının altında, aynı havayı soluyan insanlar, aralarındaki mesafeyi dijital duvarlarla örerek birbirlerine tamamen yabancılaşıyorlar. Aynı evin içinde bu denli hunharca duygularımızı yok ediyor, en sıcak bağları soğuk piksellerin arkasına hapsediyoruz.

​Sosyal medyada ise durum gerçekten korkunç bir boyuta ulaştı. Hemen yanı başımızdaki, hatırını sayacağımız, "nasılsın?" diyeceğimiz insanları tamamen görmezden geliyoruz; fakat elimizdeki telefonla ne olduğu belirsiz, nerede yaşadığı meçhul, dünyanın ta öbür ucundaki insanlara iltifat etmeyi, yorum yapmayı bir an olsun ihmal etmiyoruz. Yakın çevremize göstermediğimiz o ihtimamı sanal aleme akıtıyoruz. Oysa oraya verdiğimiz emeğin üçte birini bile yakın çevremize, evimizdeki insana vermeye çalışsak, bu yozlaşmışlığı da kökten ortadan kaldırmış olmaz mıyız? Aslında baktığınızda, bunu kime sorsanız herkes bu durumdan şikayetçi, hiç kimse halinden memnun değil. Fakat mesele şikâyet etmekte kalıyor; iyileşme adına galiba hiçbir şey de yapamıyoruz, adeta bu sanal bataklığın içinde çaresizce sürükleniyoruz.

​Peki, bu gidişat insanı gerçekten korkutmuyor mu? Asıl korkunç olan da bu ya; arkadan gelen nesle bıraktığımız mirasın sadece beton yığınlarından, dairelerden ve arsalardan ibaret olması. Çocuklarımıza ve torunlarımıza harıl harıl mülkler, banka hesapları, tapular biriktiriyoruz; onlara "gelecek garanti altında" diyerek sırtımızı sıvazlıyoruz. Peki, o tapuların üstünde oturacak çocukların ruhunda ne kalıyor? Arkadan gelen nesil, gözlerinin içine bakarak konuşan, derdini dinleyen, sarılan bir insan görmeden büyüyor. Bebekliğinden itibaren eline ekran tutuşturulan, sevgiyi ve onayı sanal beğenilerde arayan, gerçek bir dokunuşun sıcaklığını bilmeyen bir nesil yetişiyor. Biz onlara parayla satın alınabilecek her şeyi bırakıyoruz ama paranın asla satın alamayacağı o en temel insani erdemleri, merhameti, vicdanı, yüz yüze kurulan dostlukları ve en önemlisi "birlikte yaşama" kültürünü ellerinden alıyoruz. İçi boşaltılmış, duyguları alınmış, sadece tüketen ve ekrandan ibaret bir dünya bırakıyoruz onlara. En lüks daireleri de verseniz, en büyük arsaları da bıraksanız; ruhu yoksul, yalnız ve sevgiden mahrum bir nesil o evlerin içinde mutsuzluktan boğulmaya mahkûm olacaktır. Miras dediğimiz şey sadece mal mülk müdür? Asıl miras, çocuğun hafızasına kazıdığı o sıcak bir aile sofrası, anne babasının gözlerindeki şefkat, komşuluk hatırı ve insana verilen kıymettir.

​Bireyin yaşadığı bu ruhsal çöküş asla izole kalamaz; çünkü insan, özü itibarıyla sosyal bir varlıktır. Tek bir kişinin iç dünyasındaki erime, domino etkisiyle önce en yakınını, ardından tüm toplumsal yapıyı sarar. Bugün karşı karşıya olduğumuz en büyük tehlike, kalabalıklar ve hatta aynı evdeki aile bireyleri içinde yaşanan derin yalnızlıktır. Kendi dertleriyle baş etmeye çalışan, hayatta kalma mücadelesi veren birey, bir süre sonra en yakınındakinin acısına ve yorgunluğuna bile duyarsızlaşır. Toplumsal ve ailevi empati azaldıkça, merhamet yerini öfkeye, dayanışma ise tahammülsüzlüğe bırakır. Toplumun ve yuvanın sağlıklı işleyebilmesi için en temel yapı taşı güvendir; ancak bireylerin birbirine şüpheyle yaklaştığı, herkesin kendi dijital dünyasına çekildiği ortamlarda bağlar çözülür. Komşuluk, dostluk ve aile olma duygusu yerini sanal kabullere bırakır. Ruhsal olarak doyumsuz ve mutsuz kitleler, en küçük kıvılcımda parlamaya hazırdır. Trafikte, markette veya evin içinde gördüğümüz o patlamaya hazır öfke, aslında bireylerin içindeki çözülmemiş ruhsal çöküşün ve sevgisizliğin birer çığlığıdır.

​Bu karanlık tablo kaderimiz değil. Toplumsal ve ailevi bir iyileşme, her şeyden önce bireyin kendi ruhuna şefkat göstermesiyle ve elindeki ekranı bir kenara bırakıp karşısındakinin gözünün içine bakmasıyla başlar. Sistemi değiştiremesek bile, evimizin içinde insani değerlerimizi koruma alanları yaratabiliriz. Sürekli koşturmaktan ve sanal dünyada kaybolmaktan vazgeçip, "durma" cesaretini göstermeliyiz. Maskeleri indirip, kusurlarımızla, yorgunluklarımızla "Ben de insanım ve yoruldum" diyebilmek ilk adımdır. Dijital dünyadaki binlerce sanal takipçi yerine, aynı sofrayı paylaştığınız insanla gerçeği konuşmak, bir fincan kahveyi gözünün içine bakarak içebilmek ruhun en büyük şifacısıdır. Dayanışma ve birlik ruhunu yeniden evimizden başlatmak zorundayız.

​Ruhumuzdaki bu yangın, dışarıdan sessiz görünse de içeride her şeyi kül ediyor. Yuvayı kurtarmanın yolu, önce bireyin içindeki o yorgun çocuğu duymaktan, ona ve aynı çatıyı paylaştığı insanlara hak ettiği değeri vermekten geçiyor. Unutmayalım ki, eğer bu gidişata 'dur' demezsek, arkadan gelenlere bırakacağımız tek şey, içinde birbirine tamamen yabancı insanların dijital duvarlar arasında nefes almaya çalıştığı, sevgisiz bir harabe dünyası olacak. Beton binalar yıkılır, arsalar el değiştirir ama yok edilen bir neslin ruhu geriye gelmez. Sağlam ruhlardan ve gerçek bağlardan oluşan yuvalar yıkılmaz; ama içi çürümüş ekranların arkasına saklanmış kalabalıklar, ilk rüzgârda dağılmaya mahkûmdur. Soru şudur: Biz onlara zengin birer mülk sahibi mi bırakmak istiyoruz, yoksa gerçekten insan kalabilmiş evlatlar mı?