Birinci Dünya Savaşı yalnızca cephede kazanılmıyordu.
Bazen bir demiryolunun havaya uçurulması, binlerce askerin hareket kabiliyetini etkileyebiliyordu. Bazen bir istihbarat raporu, bir ordunun bütün planlarını değiştirebiliyordu.
Osmanlı'nın Hicaz Cephesi'nde yaşadığı mücadele de bunun önemli örneklerinden biriydi.
1916 yılında Mekke Emiri Şerif Hüseyin'in başlattığı isyan, zamanla İngilizlerin askerî ve siyasi desteğiyle büyüdü.
Bu süreçte tarihe Lawrence of Arabia olarak geçen İngiliz subayı Thomas Edward Lawrence öne çıktı.
Lawrence'ın görevi neydi?
Lawrence, İngiliz askerî istihbarat çevrelerinde görev yapan ve Arap isyancı kuvvetleriyle birlikte çalışan bir subaydı.
Emir Faysal'ın kuvvetleriyle temas kurdu. Bölgedeki aşiretlerle ilişkiler geliştirilmesinde ve gerilla faaliyetlerinin örgütlenmesinde rol oynadı.
İngilizlerin amacı, Osmanlı kuvvetlerini yalnızca doğrudan savaşarak yenmek değildi. Onları geniş bir coğrafyada sürekli asker, mühimmat ve lojistik harcamaya zorlamaktı.
Hicaz Demiryolu neden hedef alındı?
Osmanlı'nın Şam ile Medine arasındaki Hicaz Demiryolu, askerî ve ekonomik açıdan son derece önemliydi.
Demiryolu sayesinde asker, mühimmat, erzak ve diğer ihtiyaçlar taşınıyordu. Aynı zamanda hac yolculuğunu kolaylaştırmak için yapılmış büyük bir projeydi.
İsyancı kuvvetler, özellikle 1917 yılından itibaren demiryoluna yönelik saldırıları yoğunlaştırdı.
Raylar tahrip edildi, köprüler havaya uçuruldu, su depoları ve istasyonlar hedef alındı.
Bu saldırılar Osmanlı'nın Hicaz'daki askerî hareket kabiliyetini zorlaştırdı.
İngilizler açısından bu saldırıların önemli bir stratejik karşılığı vardı: Medine'deki Osmanlı garnizonunu bulunduğu yerde tutmak ve Filistin cephesindeki İngiliz harekâtını kolaylaştırmak.
Peki bütün Araplar Osmanlı'ya karşı mıydı?
Hayır!
Bu noktada tarihî gerçekleri özellikle ayırmak gerekiyor.
Şerif Hüseyin'in önderlik ettiği isyan, bütün Arap halklarının ortak hareketi değildi. Osmanlı ordusunda görev yapan çok sayıda Arap asker ve subay vardı. Bunların önemli bir kısmı savaşın sonuna kadar Osmanlı'ya bağlı kaldı.
Dolayısıyla belirli liderlerin ve aşiret kuvvetlerinin isyanını bütün bir halka mal etmek tarihçilik değildir.
Ancak Şerif Hüseyin'in İngiliz desteğiyle Osmanlı'ya karşı başlattığı isyanın askerî sonuçları da görmezden gelinemez.
İngiltere'nin büyük hesabı
İngiltere bir yandan Arap liderlerine bağımsızlık vaat ediyor, diğer yandan Fransa ile Osmanlı topraklarının geleceğini görüşüyordu.
Üstelik bu görüşmeler Şerif Hüseyin'e verilen sözlerle çelişiyordu.
16 Mayıs 1916 tarihli Sykes-Picot Anlaşması, İngiltere ve Fransa'nın Osmanlı'nın Arap topraklarındaki nüfuz alanlarını paylaşmasını öngörüyordu.
Bu gizli anlaşma, 1917'de Bolşevik yönetiminin eski Rus diplomatik belgelerini açıklamasıyla dünya kamuoyunun gündemine geldi.
İşte büyük çelişki buydu.
Bir tarafta bağımsızlık vaadi, diğer tarafta paylaşım planı!
Bir tarafta Osmanlı'ya karşı birlikte hareket etme çağrısı, diğer tarafta bölgenin geleceğini Avrupalı devletlerin kendi aralarında belirleme girişimi.
Peki bu sırada Medine'de neler yaşanıyordu?
Osmanlı'nın son büyük direnişlerinden biri devam ediyordu.
Bir sonraki bölümde: Fahreddin Paşa'nın Medine Müdafaası, kuşatma, açlık, teslim çağrıları ve tarihe geçen direniş…
