Kimi ona kabadayı dedi, kimi halk kahramanı... Beyaz atıyla Kayseri sokaklarında dolaşan, karaborsacıların depolarına yönelen, cezaevinde yatarken cezaevini satın alan ve belediye başkanlığına bağımsız aday olan bir adamın sıra dışı hikâyesi...
Kayseri'nin hafızasında öyle isimler vardır ki aradan yarım asır geçse de hikâyeleri anlatılmaya devam eder.
Kimi yaptıklarıyla, kimi söyledikleriyle, kimi de yaşadığı sıra dışı olaylarla şehrin hafızasına kazınır.
İşte Şemsettin Şemsettinoğlu, namıdiğer Şemsettin Ağa, Kayseri'nin yakın tarihindeki en renkli ve tartışmalı simalardan biriydi.
Kimi ona kabadayı dedi, kimi gariban babası, kimi de halkın Robin Hood'u...
Ama onun hayatını ilginç kılan yalnızca kabadayılığı değildi.
Beyaz atıyla Kayseri sokaklarında dolaşan, karaborsaya karşı meydan okuyan, belediye başkanlığına bağımsız aday olan, cezaevinde mahkûmken kaldığı cezaevini satın almasıyla Türkiye gündemine giren bir isimdi.
Karaborsaya karşı Cumhuriyet Meydanı'nda meydan okudu!
Yıl 1977-1978...
Türkiye ekonomik sıkıntılarla boğuşuyor. Yağ, şeker, benzin ve temel ihtiyaç maddeleri bulunamıyor. Karaborsa ve stokçuluk vatandaşın hayatını zorlaştırıyor.
Kayseri'de de insanlar temel gıda maddelerine ulaşabilmek için kuyruklarda bekliyor.
Şemsettin Ağa'nın kendi anlatımına göre, bakkallar derneğinden aldığı yağın dağıtımındaki adaletsizliği görünce öfkeleniyor. Depolarda bekletilen yağları görünce harekete geçiyor.
Yaklaşık 200 teneke yağı araçlara yükletiyor ve Cumhuriyet Meydanı'na getiriyor.
Ardından halka sesleniyor:
Yağ dağıtılacak!
Bir anda meydanda büyük bir kalabalık oluşuyor. Polisler geliyor, yetkililer müdahale ediyor. Şemsettin Ağa ise yağ tenekelerinin üzerine çıkarak hakkını arayan vatandaşın yanında durduğunu söylüyor.
O günün parasıyla ortaya çıkan yaklaşık 6 bin liralık açığı da kendisinin ödediğini anlatıyor.
Bu olay onun Kayseri dışına taşan şöhretinin en önemli dönüm noktalarından biri oluyor.
Bugün bile Kayseri'de yaşlı kuşaklara Şemsettin Ağa'yı sorduğunuzda ilk anlatılan hikâyelerden biri budur.
Mahkûm oldu, cezaevini satın aldı!
Şimdi gelelim onun hayatının en şaşırtıcı olayına...
Şemsettin Ağa bir dönem cezaevine giriyor. İncesu Cezaevi'nde kaldığı sırada cezaevinin satışa çıkarıldığını öğreniyor.
Ve cezaevini satın alıyor!
Evet, yanlış okumadınız.
İçinde mahkûm olarak bulunduğu cezaevinin mülkiyetini satın alan adam olarak tarihe geçiyor.
Kayseri Ansiklopedisi'nde yer alan biyografisine göre, cezaevini İstanbul'da yaşayan mal sahibinden satın alıyor. Daha sonra mahkûmların soğukta üşüdüğünü düşünerek cezaevinde tadilat yaptırması da anlatılan hikâyeler arasında.
Bu olay ulusal basına, hatta uluslararası basına kadar yansıyor.
Düşünün; bir insan cezaevinde mahkûm olarak yatıyor, sonra kaldığı cezaevinin sahibi oluyor!
Şemsettin Ağa'nın hayatındaki en sıra dışı olaylardan biri belki de budur.
Beyaz atıyla Kayseri sokaklarında...
Şemsettin Ağa denildiğinde akla gelen bir başka görüntü de beyaz atıdır.
Kiçikapı'dan Cumhuriyet Meydanı'na, Bankalar Caddesi'nden Şiremenli Mahallesi'ne kadar beyaz atıyla dolaştığı anlatılır.
Dönemin Kayseri'sinde kendine özgü kıyafeti, tavırları ve meydan konuşmalarıyla dikkat çekiyordu.
Şemsettin Ağa'nın kendisini nasıl tanımladığı da oldukça önemliydi.
Onun şu sözü hafızalara kazındı:
"Ben mafya değilim, halk kabadayı derdi."
Aslında bu cümle, onun kendi hayatına ve kabadayılık anlayışına bakışını ortaya koyuyordu.
Ancak burada bir ayrım yapmak gerekiyor: Kabadayılık kültürünün halk arasında romantikleştirilmesi, hukukun ve adaletin yerine geçebileceği anlamına gelmez. Şemsettin Ağa'nın hikâyesini ilginç kılan, dönemin toplumsal hafızasında bıraktığı izdir.
Şemsettin Ağa belediye başkanlığına aday oldu!
Şimdi gelelim siyasete...
1977 yerel seçimlerinde Kayseri Belediye Başkanlığına bağımsız aday olarak katıldı.
Üstelik seçim kampanyası da kendisi kadar sıra dışıydı.
Meydanlarda kalabalıklar topluyor, vatandaşlarla doğrudan konuşuyor, kendine özgü vaatlerde bulunuyordu.
En dikkat çeken sözü ise "Açık Ofis" projesiydi.
Belediye başkanı seçilirse belediyedeki duvarları yıkacağını, herkesin ne yaptığının görülebileceğini, çalışanların ve çalışmayanların vatandaş tarafından takip edilebileceğini söylüyordu.
Bugünün şeffaf belediyecilik tartışmalarını düşününce, aradan geçen yıllara rağmen bu sözün dikkat çekici olduğunu söylemek gerekir.
Seçimi kazanamadı.
Ancak siyasete olan ilgisi burada da bitmedi. Bu kez Kayserispor Kulübü başkanlığına aday oldu. Genel kurulda üyeliğe kabul edildi ve beklenenden fazla oy almasına rağmen başkanlığı kazanamadı.
Sosyalistlere bile tek tabela önerdi!
Şemsettin Ağa'nın anlatılan ilginç hikâyelerinden biri de siyasi partilerle ilgili.
Gazeteci Melih Aşık'ın Milliyet gazetesindeki köşesine taşıdığı, DİSK Maden-İş eski bölge temsilcisi Hasan Yalçın'dan aktarılan bir anekdot var.
İddiaya göre Şemsettin Ağa, İstasyon Caddesi'nde aynı binanın farklı katlarında faaliyet gösteren sosyalist partilerin yöneticileriyle konuşuyor.
Her kata çıkıp aynı soruyu soruyor:
"Siz sosyalist misiniz gardaş?"
Her kattan aynı cevabı alıyor.
Hepsi sosyalist!
Bunun üzerine cebinden para çıkarıp bir tabela yaptırılmasını ve binada tek bir sosyalist parti tabelası bulunmasını istiyor.
Bu hikâye, onun kendine özgü mizahını ve siyasi tartışmalara yaklaşımını gösteren anekdotlardan biri olarak yıllardır anlatılıyor.
Bir adamdan fazlası, bir dönemin Kayseri'si...
Şemsettin Şemsettinoğlu 24 Mart 2020 tarihinde hayatını kaybetti. Ardında yalnızca kişisel bir hayat hikâyesi değil, Kayseri'nin 1970'li ve 1980'li yıllarına ait ilginç bir toplumsal hafıza da bıraktı.
Bugün onu anlatırken yalnızca bir kabadayıdan söz etmiyoruz.
Ekonomik yoklukların yaşandığı bir dönemi, karaborsa gerçeğini, halkın adalet beklentisini, siyasetin meydan kültürünü ve Kayseri'nin kendine özgü insan tiplerini de konuşuyoruz.
Bir insanın hikâyesini değerlendirirken elbette yalnızca efsanelere bakılmaz. Tarih, anlatılanların yanında belgeleri, dönemin koşullarını ve olayların farklı yönlerini de dikkate almayı gerektirir.
Ama şu gerçek var:
Şemsettin Ağa, Kayseri'nin yakın tarihinden silinmeyen isimlerden biri oldu.
SON SÖZ:
Bugün Kayseri'nin sokaklarında beyaz atıyla dolaşan Şemsettin Ağa yok.
Ama onun hikâyesi hâlâ anlatılıyor.
Bir zamanlar bir teneke yağ için kuyruk bekleyen insanların yaşadığı şehirde, depolardan yüzlerce teneke yağın meydana getirildiği bir hikâye var.
Bir mahkûmun cezaevini satın aldığı bir hikâye var.
Bir kabadayının belediye başkanlığına aday olduğu, şeffaf yönetim vaat ettiği bir hikâye var.
Peki, Şemsettin Ağa bir halk kahramanı mıydı, yoksa kendi kurallarıyla yaşayan sıra dışı bir kabadayı mı?
Belki de bu sorunun cevabı, onu tanıyan Kayserililerin hafızasında saklı.
Aydan YILDIRIM
Gazeteci – Yazar
