Bir bilim insanının buluşu, küfür eden birinin videosu kadar izlenmiyorsa burada yalnızca sosyal medyayı değil, toplumun değer ölçülerini de sorgulamak gerekir.
Hiç düşündünüz mü, nasıl bir dünyada yaşıyoruz?
Yıllarını bilime adamış, laboratuvarlarda sabahlayan, insanlığın geleceğine katkı sunmak için ömrünü harcayan bir bilim insanının buluşu birkaç yüz, belki birkaç bin kişiye ulaşırken; ağzından çıkan bir küfürle, yaptığı bir rezillikle ya da sergilediği anlamsız bir hareketle milyonlara ulaşan insanlar var.
Bir tarafta insanlığın hayatını değiştirebilecek fikirler üretenler, diğer tarafta hiçbir üretimi olmadan yalnızca dikkat çekerek şöhret kazananlar...
Bir tarafta mesleğini yıllarca okuyarak, araştırarak, emek vererek öğrenenler; diğer tarafta o mesleklerin içini boşaltıp kendisini otorite ilan edenler...
Üstelik bu durum artık istisna değil, giderek sıradanlaşan bir tablo.
Ne zaman başarı, üretmekten çok görünür olmaya dönüştü?
Herkes her şeyin uzmanı!
Bugün bilim yapanlara bilimi öğretmeye çalışanlar var. Gazetecilik yapanlara gazetecilikten anlamayanların meslek dersi verdiği bir ortamdayız.
Yıllarını haberciliğe vermiş, sahada çalışmış, haberin mutfağında yetişmiş gazeteciler dururken; birkaç paylaşım yapmayı gazetecilik sananlar mesleğin nasıl yapılacağını anlatıyor.
Bilimsel araştırma yapanların karşısına, bilimsel dayanağı olmayan iddialarla çıkanlar var. Sanatın eğitimini alan, yıllarca çalışan, yeteneğini geliştiren insanların emeği; yalnızca gündem olmayı başaranların gölgesinde kalabiliyor.
Herkesin her konuda konuştuğu, fakat çok az kişinin konuştuğu konu hakkında gerçekten bilgi sahibi olduğu bir çağdayız.
Bilgi sahibi olmakla fikir sahibi olmak birbirine karıştırılıyor. Fikir beyan etmekle uzmanlık, görünür olmakla değerli olmak aynı şey sanılıyor.
Oysa bir konuda konuşabilmek başka, o konuda yetkin olmak bambaşka bir şeydir.
Şöhretin artık bir bedeli yok!
Eskiden meşhur olmak için bir yeteneğinizin, bir eserinizin, bir başarınızın olması beklenirdi. Bir kitap yazardınız, bir beste yapardınız, bilimsel bir çalışma ortaya koyardınız, bir meslekte kendinizi kanıtlardınız.
Bugün ise bazen birkaç saniyelik bir video, tartışmalı bir çıkış, hakaret, küfür veya skandal milyonların dikkatini çekmeye yetiyor.
Şöhretin ölçüsü değişti. Ne söylediğinizden çok kaç kişinin izlediği, ne ürettiğinizden çok kaç kişinin paylaştığı önem kazandı.
İzlenme sayısı itibarın, takipçi sayısı liyakatin, popülerlik başarının ölçüsü hâline getiriliyor.
Peki, milyonlarca kişinin izlediği bir insan gerçekten topluma ne katıyor? Çok takipçisi olmak, çok şey bilmek anlamına mı geliyor?
Elbette hayır!
Peki, neden bu hâle geldik?
Bunun tek bir sebebi yok.
Birincisi, sosyal medya platformlarının dikkat ekonomisi. İnsanların dikkatini mümkün olduğunca uzun süre üzerinde tutan içerikler daha fazla görünürlük kazanabiliyor. Öfke, tartışma, şaşkınlık ve sansasyon çoğu zaman sakin, derinlikli ve öğretici içeriklerden daha hızlı yayılıyor.
İkincisi, eğitim ve kültürün gündelik hayattaki konumunun zayıflaması. Okumak, araştırmak, sorgulamak ve öğrenmek sabır ister. Oysa tüketim alışkanlığımız giderek birkaç saniyeye sığdırılmış içeriklere dönüşüyor.
Üçüncüsü, liyakat meselesi. Bir alanda yıllarca emek vermiş insanlarla o alana yalnızca popülerlik üzerinden girenler aynı kefeye konulduğunda, emeğin karşılığı da değersizleşiyor.
Dördüncüsü ise toplum olarak bizim tercihlerimiz. Çünkü o içerikleri izleyen, paylaşan, gündemde tutan ve şöhrete dönüştüren yine biziz.
Bir bilim insanının çalışmasına beş dakikamızı ayırmıyor, fakat bir başkasının kavgasını tekrar tekrar izliyorsak dönüp kendimize de bakmalıyız.
Asıl kaybettiğimiz şey: Değer ölçümüz!
Burada mesele kimsenin eğlenmesine, komik video izlemesine ya da sosyal medyada tanınmasına karşı çıkmak değil.
İnsanlar eğlenebilir, gülebilir, istediği içeriği izleyebilir. Ancak eğlence ile toplumsal değerleri birbirine karıştırdığımızda sorun başlıyor.
Bir toplumun bilim insanına, öğretmenine, gazetecisine, sanatçısına, araştırmacısına verdiği değer; aslında o toplumun geleceğine verdiği değerdir.
Gençlerimize neyi örnek gösteriyoruz?
Bir buluş yapan bilim insanını mı, yoksa yalnızca skandalıyla gündeme gelen kişiyi mi?
Bir eser ortaya koyan sanatçıyı mı, yoksa yeteneği olmadan şöhret kazananı mı?
Mesleğini hakkıyla yapan gazeteciyi mi, yoksa gündem olmak uğruna her yolu deneyeni mi?
Çünkü genç kuşaklar yalnızca söylediklerimizden değil, ödüllendirdiğimiz davranışlardan da öğreniyor.
Son söz: Herkes meşhur olabilir ama herkes değer üretemez!
Benim itirazım şöhrete değil, şöhretin başarıyla karıştırılmasına.
Bilim insanına bilimini, gazeteciye gazeteciliğini, sanatçıya sanatını öğretmeye kalkışanların çoğaldığı bir ortamda asıl ihtiyacımız olan şey biraz daha tevazu, biraz daha bilgi ve çok daha fazla liyakattir.
Unutmayalım; bir insanı milyonlarca kişi izleyebilir ama bu, onun milyonlara örnek olması gerektiği anlamına gelmez.
Bir bilim insanının buluşu bugün bir küfür videosundan daha az izlenebilir. Fakat yarın insanlığın hayatını değiştirecek olan o bilim insanının eseridir.
Küfür unutulur, skandal unutulur, geçici şöhret söner.
Ama bilim kalır, eser kalır, emek kalır, fikir kalır.
Şöhret olmak kolaylaşırken değerli olmak neden bu kadar zorlaştı?
Belki de artık kendimize sormamız gereken en önemli soru budur.
Aydan YILDIRIM
Gazeteci – Yazar
