Bir şehrin geçmişini öğrenmek istiyorsanız yalnızca tarih kitaplarına bakmayın. Sokaklarına, meydanlarına, eski mahallelerine ve halkın dilinde yaşayan isimlerine de kulak verin. Çünkü şehirlerin hafızası bazen bir meydanın adında saklıdır.
Kayseri'nin eski isimlerinden biri olan Eşek Meydanı'nı hiç duydunuz mu?
Bugün birçok kişinin belki de bilmediği, duyanların ise geçmişe dair anılarını hatırladığı bu isim, Kayseri'nin eski kent kültürünün izlerini taşıyor.
Eşek Meydanı olarak anılan yerin zaman içerisinde Merkep Meydanı adıyla da kullanıldığı, daha sonra ise Işık Meydanı olarak adlandırıldığı aktarılıyor.
Peki, neden?
Öncelikle şunu anlamak gerekiyor: Eskiden şehir hayatı bugünkü gibi değildi. Otomobillerin, toplu taşıma araçlarının ve modern ulaşım ağlarının olmadığı dönemlerde eşekler, katırlar ve atlar günlük yaşamın vazgeçilmez parçalarıydı.
Kayseri'nin bağ kültüründe, tarımında ve ticaretinde bu hayvanların önemli bir yeri vardı. İnsanlar bağlarına, bahçelerine, tarlalarına bu hayvanlarla gider; yüklerini onların sırtında taşırdı.
Dolayısıyla bir meydanın Eşek Meydanı olarak anılması, o dönemin gündelik hayatından doğmuş bir isim olabilir.
Merkep ise eşeğin Arapça kökenli karşılığıdır. Yani Eşek Meydanı ile Merkep Meydanı arasında anlam bakımından bir değişiklik yoktur. Değişen, kullanılan kelimedir.
Ancak asıl soru bundan sonra başlıyor:
Bir meydanın ismi neden değişir? Bir şehrin geçmişinden kalan isimleri değiştirmek, o şehri daha modern mi yapar?
Elbette şehirler gelişir. Yeni yollar açılır, yeni meydanlar yapılır, eski yapılar yenilenir. Fakat gelişmek, geçmişi silmek anlamına gelmemelidir.
Bugün Işık Meydanı olarak anılan bu yerin eski adını bilen kaç kişi kaldı? Eşek Meydanı dendiğinde Kayseri'nin hangi kuşağı ne hatırlıyor? Bu isimlerin ardında hangi hikâyeler, hangi yaşanmışlıklar var?
Bunları araştırmak, yalnızca geçmişe özlem duymak değildir. Kent kimliğini korumaktır.
Bir şehrin tarihini yalnızca büyük hükümdarlar, savaşlar, zaferler ve tarihî yapılar oluşturmaz. Pazara giden esnafı, bağa giden çiftçisi, meydanda buluşan insanı, sokakta oynayan çocuğu da o tarihin bir parçasıdır.
Bazen küçücük bir yer ismi, koca bir dönemin kapısını aralar.
Kayseri gibi köklü bir geçmişe sahip şehirlerde eski mahalle ve meydan isimlerinin kayıt altına alınması gerektiğini düşünüyorum. Belediyeler, üniversiteler, kent tarihçileri ve yerel basın bu konuda ortak bir çalışma yapmalı. Eski isimler, hikâyeleriyle birlikte gelecek kuşaklara aktarılmalı.
Çünkü bir gün gelir, bir çocuk dedesine sorar:
“Dede, buranın eski adı neden Eşek Meydanı'ymış?”
Ve o soruya cevap verecek kimse kalmamışsa, kaybettiğimiz yalnızca bir isim değildir.
Kaybettiğimiz, şehrimizin hafızasıdır.
Benim için mesele Eşek Meydanı'nın mı, Merkep Meydanı'nın mı, Işık Meydanı'nın mı daha güzel olduğu değil. Mesele, Kayseri'nin geçmişinin unutulmamasıdır.
Unutmayalım; geçmişini bilmeyen şehir, geleceğini hangi temeller üzerine kurduğunu da bilemez.
Aydan Yıldırım
Gazeteci Yazar | Tarih Araştırmaları
